
زنجیره تأمین مقاوم، کسبوکارهای موفق چگونه در طوفانهای جهانی دوام میآورند؟
در جهانی که هر روز با یک بحران جدید روبرو میشود، از جنگها و تحریمها گرفته تا بیماریهای همهگیر و نوسانات قیمت انرژی، شرکتهایی موفق هستند که زنجیره تأمینشان را مقاوم و چابک طراحی کردهاند. زنجیره تأمین مقاوم یعنی سیستمی که در برابر اختلالات پیشبینی نشده، تاب میآورد و بدون توقف به مسیر خود ادامه میدهد. در دنیای تجارت بینالمللی، دیگر صرفهجویی در هزینه تنها کافی نیست؛ باید زنجیرهای داشت که سریع، منعطف و هوشمند باشد تا با مشکلات در مواقع اضطراری مواجه نشویم.
در این مقاله به بررسی عوامل اصلی اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی، استراتژیهای برتر مقاومسازی زنجیره تأمین و اقداماتی که هر کسبوکاری باید از همین امروز شروع کند میپردازیم.
عوامل کلیدی اختلال در زنجیره تأمین جهانی
بیماریهای همهگیر مثل کووید-۱۹
اینگونه بحرانها با بستن مرزها، ایجاد کمبود نیروی کار و توقف تولیدات کارخانهها، زنجیره تأمین جهانی را فلج میکنند.
بحرانهای اقلیمی و بلایای طبیعی
طوفان، سیل، خشکسالی و آتشسوزی نه تنها تولید را در مناطق خاص مختل میکنند، بلکه مسیرهای حملونقل را نیز با خطر مواجه میسازند.
نوسانات نرخ ارز و تورم جهانی
تغییرات شدید ارزش ارزها بر قیمت نهایی مواد اولیه و هزینههای لجستیک تأثیر میگذارد و سودآوری شرکتها را تهدید میکند.
بحرانهای ژئوپلیتیکی و تحریمها
درگیریهای سیاسی یا تحریمهای اقتصادی مثل آنچه در روسیه، ایران یا چین شاهدیم، جریان آزاد کالاها را متوقف میکند و باعث تغییر مسیرهای حملونقل میشود.
استراتژیهای طلایی برای مقاومسازی زنجیره تأمین
تنوعبخشی به تأمینکنندگان: وابستگی به بک تأمینکننده یا کشور خاص میتواند زنجیره تأمین هر کسبوکاری را آسیبپذیر کند. تنوعبخشی به تأمینکنندگان از مناطق مختلف جهان به شرکتها این امکان را میدهد که در صورت بروز بحران در یک منطقه، منابع جدیدی داشته باشند.
استفاده از فناوریهای شفافیتزا: با کمک فناوریهایی نظیر بلاکچین و اینترنت اشیا (IoT)، میتوان هر مرحله از زنجیره تأمین را بهصورت شفاف و در لحظه رصد کرد. این فناوریها باعث میشوند که دادههای مربوط به تولید، حملونقل و تحویل کالاها در زنجیره تأمین، بدون واسطه و قابلاعتماد در اختیار کسبوکارها قرار گیرد.
بهرهگیری از حملونقل چندوجهی: وابستگی به یک مسیر حملونقل میتواند در زمان بروز اختلال، کل جریان لجستیک را متوقف کند. حملونقل چندوجهی یعنی استفاده همزمان از حمل دریایی، هوایی، زمینی و حتی ریلی برای جابهجایی کالاها. این رویکرد انعطاف بالایی ایجاد میکند و امکان تغییر سریع مسیرها و روشهای حمل را در صورت بروز بحرانهای منطقهای یا جهانی فراهم میآورد.
هوش مصنوعی برای پیشبینی ریسکها: با استفاده از هوش مصنوعی (Ai) و تحلیل دادههای بزرگ (Big Data) میتوان رفتار بازار، شرایط سیاسی و اقلیمی و حتی تحولات اقتصادی را پیشبینی کرد. این پیشبینیها به مدیران زنجیره تأمین امکان میدهد که پیش از بروز بحران، تصمیمات استراتژیک بگیرند و برنامههای جایگزین را طراحی کنند.
مدیریت موجودی بهینه و انعطافپذیر: مدیریت صحیح موجودی یعنی داشتن مقدار مناسبی از کالاها و مواد اولیه که در زمان بحران، ادامه تولید یا تحویل کالا متوقف نشود. اما این موجودی نباید آنقدر زیاد باشد که باعث افزایش هزینههای انبارداری شود.

اقدامات ضروری برای شروع مقاومسازی زنجیره تأمین
استفاده از نرمافزارهای تخصصی زنجیره تأمین
ابزارهایی که دادههای بازار، مسیرهای حمل و سطح موجودی انبار را همزمان مدیریت میکنند، در شفافیت و تصمیمگیری مؤثرند.
ایجاد ارتباط با شرکای لجستیکی بینالمللی قوی
شرکتهایی مثل جم کارگو (Jam Cargo) میتوانند مسیرهای مطمئنتر و سریعتر را پیشنهاد دهند.
سرمایهگذاری در آموزش تیم لجستیک
نیروهای انسانی آموزشدیده در مدیریت بحران، ابزار ارزشمندی در مواقع اضطراری هستند.
تحلیل ریسک کامل زنجیره تأمین فعلی
شناسایی نقاط ضعف و گلوگاههای بحرانی، اولین قدم برای هر کسبوکاری است.
